Enerji, havayolu, inşaat ve sanayide operasyonel göstergeler

Enerji: üretim, fiyat ve destek mekanizmaları

Bir elektrik üreticisinin geliri kabaca üretim miktarı × satış fiyatı ile belirlenir. Üretim miktarı kurulu güce ve kapasite faktörüne, satış fiyatı ise satışın serbest piyasadan mı yoksa bir destek mekanizmasından mı yapıldığına bağlıdır.

• Serbest piyasa: Satış fiyatı gün öncesi piyasasında oluşan piyasa takas fiyatına bağlıdır; ikili anlaşmalarla da satış yapılabilir.
• [[yekdem|YEKDEM]]: Yenilenebilir santraller belirli bir süre boyunca önceden belirlenmiş tarifeden satış yapabilir. Tarifenin tutarı, para birimi ve süresi santralin devreye giriş dönemine göre değişir; destek süresinin bitişi geliri belirgin biçimde değiştirebilir.
• Dağıtım şirketleri: Elektrik ve doğal gaz dağıtım şirketlerinin gelirleri büyük ölçüde düzenleyici kurum (EPDK) tarafından belirlenen tarifelere ve yatırım tabanına bağlıdır; getirileri piyasa fiyatından çok düzenleme dönemlerinin koşullarıyla şekillenir.

Havayolu: kapasite, doluluk ve birim ekonomisi

Havayolu kapasitesi arz edilen koltuk kilometre (AKK/ASK) ile ölçülür: her koltuğun uçtuğu kilometrelerin toplamı. Satılan kapasite gelir getiren yolcu kilometre (GYK/RPK) ile ölçülür. İkisinin oranı doluluk oranıdır.

RASK ile CASK arasındaki fark birim kârlılığı gösterir. Yakıt havayolu giderlerinin en büyük kalemlerinden biri olduğu için yakıt hariç CASK ayrıca izlenir. Havayollarının gelir ve giderlerinin büyük kısmı döviz cinsindendir; bu yüzden birçok havayolu şirketi tablolarını fonksiyonel para birimi olarak dolar ya da avro ile hazırlar ve TL'ye çevirerek raporlar.

İnşaat ve taahhüt: bekleyen iş ve hakediş

Proje bazlı çalışan şirketlerde (inşaat, taahhüt, savunma, mühendislik) gelecekteki hasılatın görünürlüğü bekleyen iş ile ölçülür: imzalanmış ama henüz hasılata dönüşmemiş sözleşmelerin toplamı.

• Hasılatın yazılması: Uzun süreli projelerde hasılat çoğunlukla işin tamamlanma derecesine göre yazılır; tahsilat ise hakedişlerle yapılır. Aradaki fark bilançoda sözleşme varlığı ya da yükümlülüğü olarak görünür.
• Fiyat ayarlaması: Uzun süreli sabit fiyatlı sözleşmelerde maliyetler enflasyonla yükselirse işin kârlılığı imza anındaki beklentiden sapabilir. Sözleşmelerin fiyat farkı ya da endeksleme koşulları bu yüzden önemlidir.
• Teminat mektupları: Taahhüt şirketleri ihalelere katılmak ve iş almak için yüksek tutarlarda teminat mektubu verir; bunlar TRİ tablosunda görünür.
• Yurt dışı projeler: Döviz cinsinden sözleşmeler ve yurt dışı alacakların tahsilat riski dipnotlarda açıklanır.

Sanayi: kapasite kullanımı ve birim kârlılık

Üretim yapan şirketlerde kapasite kullanım oranı hem talebin hem verimliliğin göstergesidir. Sabit maliyetler üretime yayıldığı için kapasite kullanımı arttıkça birim maliyet düşer ve marj genişleme eğilimindedir.

Demir-çelik, çimento, kimya, cam gibi emtiaya yakın sektörlerde ton başına FAVÖK, fiyat ile maliyet arasındaki makasın ve döngünün hangi aşamasında olunduğunun özet göstergesidir. Satış miktarı, ihracat payı ve kapasite kullanımı faaliyet raporlarında açıklanır; bu verilerle hasılattaki değişim fiyat ve miktar etkisi olarak ayrıştırılabilir.