Bilanço ve Gelir Tablosu Okuma Rehberi

Finansal tabloların nasıl okunduğunu baştan sona anlatan 32 ders. Örnekler kurgusal şirketlerden gelir; temel derslerin tamamı aynı şirketin, Örnek Sanayi A.Ş.'nin birbirini tutan tablolarını kullanır, bir derste hesaplanan oran diğer dersteki tabloyla doğrulanabilir.

32 ders · toplam yaklaşık 350 dakika · Terimler sözlüğü →

Başlangıç

Finansal tabloların ne olduğu, nerede ve ne zaman yayımlandığı.

  1. 1Finansal tablolar nedir, nerede yayımlanır?Bir şirketin sayılarla anlatılmış hâli üç tablodan oluşur: bilanço, gelir tablosu ve nakit akış tablosu. Bu ders üçünün ne anlattığını, ne zaman ve nerede yayımlandığını, ilk okumada nelere dikkat edildiğini anlatıyor.8 dk

Bilanço

Varlıklar, yükümlülükler ve özkaynak kalem kalem; bilançodan hesaplanan oranlar.

  1. 2Bilançonun mantığı: varlıklar ve kaynaklarBilanço iki taraflı bir tablodur ve iki tarafı her zaman birbirine eşittir. Bu ders, bu eşitliğin neden hiç bozulmadığını ve bilançonun bir şirket hakkında ilk bakışta ne söylediğini anlatıyor.9 dk
  2. 3Dönen varlıklar: nakit, alacak ve stokDönen varlıklar şirketin günlük işleyişini çeviren kalemlerdir: kasadaki para, müşterilerden alınacak tutarlar ve depodaki mallar. Bu ders her kalemin ne anlattığını ve birbirleriyle nasıl bir döngü oluşturduğunu gösteriyor.10 dk
  3. 4Duran varlıklar: fabrika, amortisman ve şerefiyeDuran varlıklar şirketin uzun yıllar kullandığı üretim gücüdür. Bu ders maddi duran varlıkların nasıl değerlendiğini, amortismanın ne anlama geldiğini ve bilançodaki şerefiye, kullanım hakkı, iştirak gibi kalemlerin ne anlattığını açıklıyor.11 dk
  4. 5Yükümlülükler: finansal borç ile ticari borç arasındaki farkBilançonun borç tarafındaki her kalem aynı şeyi anlatmaz. Bankaya olan borç faiz işler ve vadesinde nakit ister; tedarikçiye olan borç işin doğal akışıdır; müşteriden alınan avans ise mal teslim ederek kapanır. Bu ders yükümlülükleri türlerine göre ayırıyor.11 dk
  5. 6Özkaynaklar: ortakların payı nasıl oluşur?Özkaynak, varlıklardan borçlar düşüldüğünde ortaklara kalan kısımdır. Ama bu tek rakamın içinde sermaye, enflasyon düzeltmesi, yedekler ve birikmiş kârlar gibi çok farklı kaynaklar vardır. Bu ders özkaynağın iç yapısını ve nasıl değiştiğini anlatıyor.10 dk
  6. 7Bilançodan oranlar: likidite, borçluluk ve işletme sermayesiBilanço kalemleri tek başına büyüklük gösterir; oranlar ise ilişki gösterir. Bu ders, bilançodan hesaplanan başlıca oranları Örnek Sanayi üzerinde adım adım hesaplıyor ve her birinin neyi ölçüp neyi ölçmediğini anlatıyor.12 dk

Gelir tablosu

Hasılattan net kâra her basamak; marjlar, FAVÖK ve kâr kalitesi.

  1. 8Gelir tablosunun mantığı: hasılattan net kâraGelir tablosu yukarıdan aşağıya okunan bir merdivendir: en üstte satışlar, her basamakta bir gider grubu düşülür, en altta ortaklara kalan kâr çıkar. Bu ders merdivenin basamaklarını ve her basamağın ne anlattığını gösteriyor.10 dk
  2. 9Hasılat, satışların maliyeti ve brüt kârGelir tablosunun ilk üç satırı işin çekirdeğini anlatır: şirket ne kadar satıyor ve sattığı malı kaça mal ediyor. Bu ders hasılatın ne zaman yazıldığını, maliyetin neleri içerdiğini ve brüt marjın ne anlattığını açıklıyor.10 dk
  3. 10Faaliyet giderleri ve esas faaliyet kârıBrüt kâr ürünün kazandırdığını gösterir; ama bir şirketin satış ekibi, merkez ofisi ve Ar-Ge'si de vardır. Bu ders faaliyet giderlerini, Türkiye'ye özgü 'esas faaliyetlerden diğer gelir/gider' kalemini ve esas faaliyet kârının neden önemli olduğunu anlatıyor.10 dk
  4. 11Esas faaliyet dışı kalemler, vergi ve net kârEsas faaliyet kârından net kâra inerken şirketin asıl işiyle ilgisi olmayan pek çok kalem devreye girer: yatırım gelirleri, faiz, kur farkı, enflasyon etkisi ve vergi. Bu ders net kârın bu kalemlerle nasıl şekillendiğini ve net kâr okunurken nelere dikkat edildiğini anlatıyor.11 dk
  5. 12FAVÖK, marjlar ve kâr kalitesiFAVÖK standartlarda tanımlı olmadığı halde en çok kullanılan kâr ölçülerinden biridir. Bu ders FAVÖK'ün nasıl hesaplandığını, neden farklı kaynaklarda farklı çıktığını ve kârın 'kalitesinin' nasıl değerlendirildiğini anlatıyor.11 dk

Nakit akışı

Kâr ile nakit arasındaki köprü ve üç tablonun birbirine bağlanması.

  1. 13Nakit akış tablosu: kâr ile nakit arasındaki köprüGelir tablosu kârı, nakit akış tablosu parayı anlatır. Bu ders nakit akış tablosunun üç bölümünü, dolaylı yöntemin mantığını ve serbest nakit akışının nasıl hesaplandığını Örnek Sanayi üzerinden anlatıyor.12 dk
  2. 14Üç tablo birbirine nasıl bağlanır?Bilanço, gelir tablosu ve nakit akış tablosu ayrı ayrı hazırlanmış üç belge değil, aynı muhasebe kayıtlarının üç farklı görünüşüdür. Bu ders tablolar arasındaki bağlantıları Örnek Sanayi üzerinden izliyor ve bu bağlantıların neden bir tutarlılık kontrolü sağladığını gösteriyor.9 dk

Yorumlama

Enflasyon muhasebesi, DuPont, değerleme çarpanları ve sık yapılan okuma hataları.

  1. 15Enflasyon muhasebesi (TMS 29): tablolar nasıl okunur?2023 sonundan beri Türkiye'deki borsa şirketlerinin tabloları enflasyona göre düzeltilmiş olarak yayımlanıyor. Bu ders düzeltmenin nasıl yapıldığını, hangi kalemleri nasıl etkilediğini ve farklı raporlardaki rakamlar yan yana konurken nelere dikkat edildiğini anlatıyor.13 dk
  2. 16Oranları doğru okumak: DuPont, kıyas ve sık yapılan hatalarBir oranın tek başına 'iyi' ya da 'kötü' olması nadirdir; anlamını neyle kıyaslandığı belirler. Bu ders özkaynak kârlılığını DuPont yöntemiyle parçalarına ayırıyor, değerleme çarpanlarının neyi ölçtüğünü Örnek Sanayi üzerinde gösteriyor ve oran okurken sık yapılan hataları topluyor.12 dk

Değerleme yöntemleri

Çarpanların arkasındaki varsayımlar ve indirgenmiş nakit akımları; yöntemin mantığı ve sınırları.

  1. 17Çarpanların mantığı: F/K neden şirketten şirkete farklıdır?F/K, FD/FAVÖK gibi çarpanlar tek bir sayıya indirgenmiş değerleme varsayımlarıdır. Bu ders bir çarpanın arkasında hangi varsayımların durduğunu, büyümenin çarpanı hangi koşulda etkilediğini ve çarpanlar kıyaslanırken nelere dikkat edildiğini anlatıyor.12 dk
  2. 18İndirgenmiş nakit akımları: yöntem ve varsayımların ağırlığıİndirgenmiş nakit akımları (İNA), bir şirketin değerini gelecekte üreteceği nakitten hesaplar. Bu ders yöntemi Örnek Sanayi üzerinde adım adım uyguluyor ve sonucun varsayımlardaki küçük değişikliklere ne kadar duyarlı olduğunu gösteriyor.14 dk

Dipnotlar ve raporlar

Borç yapısı, kur riski, teminatlar, ilişkili taraflar; faaliyet raporu ve yatırımcı sunumları.

  1. 19Dipnotlar nasıl okunur? Önce bakılan bölümlerBir finansal raporun sayfalarının çoğu dipnotlardan oluşur ve ana tablolardaki her rakamın hikâyesi oradadır. Bu ders dipnotların nasıl düzenlendiğini ve bir raporda hangi bölümlerin öncelikle okunduğunu anlatıyor.10 dk
  2. 20Borç yapısı ve kur riski dipnotlarıBilançodaki tek bir 'finansal borç' rakamı; vadesi, para birimi ve faiz türüyle birlikte okunduğunda anlam kazanır. Bu ders finansal borç dipnotunu ve kur riski tablosunu Örnek Sanayi'nin rakamlarıyla adım adım okuyor.12 dk
  3. 21Teminatlar (TRİ), ilişkili taraflar ve koşullu yükümlülüklerBazı riskler bilançoda hiç görünmez: başkasının borcu için verilmiş bir ipotek, sonucu bekleyen bir dava, grup şirketleriyle yapılan işlemler. Bu ders, bu riskleri gösteren üç dipnotu anlatıyor.10 dk
  4. 22Faaliyet raporu, yatırımcı sunumu ve KAP açıklamalarıFinansal tablolar rakamları verir; ama bir şirketin kapasitesi, yatırımları, pazarı ve yönetimin beklentileri başka belgelerdedir. Bu ders bu belgelerin ne içerdiğini, hangisinin denetimden geçtiğini ve tablolarla nasıl birlikte okunduğunu anlatıyor.9 dk

Uygulama

Yeni bir çeyrek raporunu okumak, halka arz izahnamesi, pay hareketleri ve dikkat gerektiren işaretler.

  1. 23Yeni bir çeyrek raporu adım adım nasıl okunur?Bir şirket yeni çeyrek sonuçlarını KAP'ta yayımladığında, önceki derslerde anlatılan her şey birkaç adımda bir araya gelir. Bu ders, bir raporu okurken izlenebilecek sırayı ve her adımda sorulan soruları anlatıyor.12 dk
  2. 24Halka arz izahnamesi nasıl okunur?Bir şirket halka açılırken yayımladığı izahname, çoğu zaman o şirket hakkında kamuya açık en kapsamlı belgedir. Bu ders izahnamenin bölümlerini, halka arzın yapısını anlamak için bakılan yerleri ve halka arz sonrası süreçleri anlatıyor.11 dk
  3. 25Pay sayısı ve sermaye hareketleri: bedelli, bedelsiz, geri alımToplam kâr aynı kalsa bile pay sayısı değiştiğinde hisse başına düşen kâr değişir. Bu ders bedelli ve bedelsiz sermaye artırımlarının, pay geri alımlarının ve temettünün pay başı göstergelere ve fiyata nasıl yansıdığını anlatıyor.11 dk
  4. 26Tablolarda ayrıca incelenmesi gereken işaretlerBazı durumlar kendi başına bir sorun olduğunu göstermez ama rakamların daha ayrıntılı incelenmesini gerektirir. Bu ders finansal tablolarda sık karşılaşılan bu tür işaretleri, her birinin olası açıklamalarıyla birlikte topluyor.11 dk

Sektöre özgü tablolar

Bankalar, sigorta, holdingler, GYO'lar; perakende, enerji, havayolu, inşaat ve sanayi göstergeleri.

  1. 27Banka tabloları nasıl okunur?Bir bankanın bilançosu ve gelir tablosu, sanayi şirketininkine hiç benzemez: satılan mal yoktur, hammadde para, ürün kredidir. Bu ders banka tablolarının yapısını, bankalara özgü oranları ve sanayi şirketleri için kullanılan oranların bankalarda neden işe yaramadığını anlatıyor.13 dk
  2. 28Sigorta şirketlerinin tablolarıSigortacı parayı önce tahsil eder, hasarı sonra öder. Bu ters işleyen nakit döngüsü, sigorta tablolarını diğer tüm şirketlerden farklı kılar. Bu ders prim üretiminden bileşik rasyoya kadar sigortacılığa özgü kavramları anlatıyor.11 dk
  3. 29Holdingler: konsolide tablo, net aktif değer ve iskontoBir holdingin konsolide tablosu, birbirinden çok farklı işleri tek bir toplamda birleştirir. Bu ders holdinglerin tablolarının nasıl okunduğunu, net aktif değerin nasıl hesaplandığını ve holding iskontosu kavramını anlatıyor.11 dk
  4. 30Gayrimenkul yatırım ortaklıkları (GYO)GYO'ların değeri büyük ölçüde sahip oldukları gayrimenkullerin değerinden gelir ve bu değer her yıl bağımsız değerleme şirketlerince yeniden ölçülür. Bu ders GYO tablolarının yapısını, değer artışlarının kâra nasıl yansıdığını ve kira getirisi ile net aktif değer kavramlarını anlatıyor.10 dk
  5. 31Perakende şirketleri: benzer mağaza büyümesi, sepet ve mağaza ağıPerakendecilerin tabloları, hızlı dönen stok, peşin satış ve yoğun kira yapısıyla sanayi şirketlerinden belirgin biçimde ayrılır. Bu ders perakendecilere özgü göstergeleri ve tablolarının nasıl okunduğunu anlatıyor.10 dk
  6. 32Enerji, havayolu, inşaat ve sanayide operasyonel göstergelerHer sektörün finansal sonuçlarını belirleyen kendine özgü fiziksel göstergeleri vardır: bir santralin kapasite faktörü, bir uçağın doluluk oranı, bir müteahhidin bekleyen işi. Bu ders dört sektörde bu göstergeleri ve tablolarla nasıl birlikte okunduklarını anlatıyor.13 dk

Dersler finansal tabloların nasıl okunduğunu anlatmak amacıyla hazırlanmıştır. Yatırım tavsiyesi değildir; örnek şirketler ve rakamları kurgusaldır.