Üç değer, üç soru
"Şirket ne kadar ediyor?" sorusunun üç farklı cevabı vardır ve üçü de doğrudur — çünkü üçü farklı şeyi ölçer.
| Değer | Nasıl bulunur | Neyi ölçer |
|---|---|---|
| Defter değeri (özkaynak) | Varlıklar − yükümlülükler | Muhasebe kayıtlarına göre ortaklara kalan |
| Piyasa değeri | Pay fiyatı × pay sayısı | Piyasanın ortaklık payına biçtiği toplam |
| Firma değeri | Piyasa değeri + net borç | İşletmenin tamamının, borç dahil, değeri |
Örnek Sanayi'nin defter değeri doğrudan bilançodan okunur: ana ortaklığa ait özkaynak 5.800. Piyasa değeri ise hiçbir tabloda yazmaz; borsada o gün oluşan fiyattan türer. Bu derste piyasa değerinin 9.000 olduğu varsayılıyor. Net borç 2.800 olduğuna göre firma değeri de buradan çıkar:
Firma değeri
Piyasa değeri 9.000 + Net borç 2.800
11.800
Borcun eklenmesi ilk bakışta ters görünür. Mantığı şudur: bir işletmenin tamamını devralan taraf yalnızca ortaklık payını değil, üzerindeki borcu da devralır. Firma değeri bu yüzden "işletmenin tamamının fiyatı"dır; piyasa değeri ise borç ödendikten sonra ortaklara kalan kısmın fiyatı.
Değer neyin karşılığıdır?
Bir şirketin değeri üç kaynaktan beslenir ve üçü de ayrı bir tabloda görünür.
- Elindeki varlıklar — fabrika, stok, alacak, nakit. Bilançoda durur ve en somut kaynaktır; ama tek başına bir şey üretmez.
- Kazanç gücü — bu varlıkların yılda ne kadar kâr ürettiği. Gelir tablosunda görünür. Aynı büyüklükteki iki fabrikadan biri diğerinin iki katı kâr üretiyorsa aradaki fark buradadır.
- Nakit üretme kapasitesi — kârın ne kadarının gerçekten kasaya girdiği ve ne kadarının yeni yatırıma gittiği. Nakit akış tablosunda görünür.
Üçü bağımsız değildir: varlıklar kazanç üretir, kazanç nakde dönüşür, nakit yeni varlığa yatırılır. Örnek Sanayi'de bu döngü açıkça izlenir — 13.900 varlık 10.000 hasılat ve 800 net kâr üretmiş, faaliyet 1.600 nakit yaratmış, bunun 1.400'ü yeni duran varlık alımına gitmiştir.
Çarpanlar neden var?
9.000 rakamı tek başına hiçbir şey anlatmaz: büyük bir şirket için küçük, küçük bir şirket için büyük olabilir. Değer ancak şirketin ürettiği bir büyüklüğe bölündüğünde kıyaslanabilir hâle gelir. Bölme işleminin sonucuna çarpan denir.
| Çarpan | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| F/K | Piyasa değeri 9.000 ÷ Ana ortaklık net kârı 760 | 11,8 |
| PD/DD | Piyasa değeri 9.000 ÷ Ana ortaklığa ait özkaynak 5.800 | 1,55 |
| FD/FAVÖK | Firma değeri 11.800 ÷ FAVÖK 2.300 | 5,1 |
| FD/Satışlar | Firma değeri 11.800 ÷ Hasılat 10.000 | 1,18 |
FAVÖK burada esas faaliyet kârı 1.700 + Amortisman 600 olarak hesaplanmıştır.
Sık sorulanlar
F/K hesabında neden 800 değil 760 kullanıldı?CevapGizle
800, bağlı ortaklıkların azınlık hisselerine düşen 40'ı da içeren toplam dönem kârıdır. Ortaklara kalan kısım ise ana ortaklık payı olan 760'tır. Piyasa değeri yalnızca ortaklık payını fiyatladığı için paydada da ortaklara ait rakamın kullanılması gerekir.
Neden tek bir çarpan yerine dördü birden hesaplanıyor?CevapGizle
Her çarpan gelir tablosunun farklı bir basamağına bakar ve farklı etkilerden arınır. FD/FAVÖK borçlanma ve amortisman tercihlerinden bağımsızdır; F/K ikisini de içerir. Zarar eden bir şirkette F/K hiç hesaplanamazken FD/Satışlar hesaplanabilir. Birbirinden farklı sonuçlar vermeleri bilgi taşır: fark nereden geliyorsa asıl bakılacak yer orasıdır.