Beş satır
Bu beş satır rastgele seçilmiş değildir: her biri farklı bir tabloya ve şirketin farklı bir yönüne bakar. Birlikte okunduklarında ölçek, kârlılık, borçluluk ve nakit üretimi hakkında ilk çerçeve kurulmuş olur.
| Satır | Tablo | Örnek Sanayi | Ne anlatır |
|---|---|---|---|
| Hasılat | Gelir tablosu | 10.000 | İşin ölçeği |
| Esas faaliyet kârı | Gelir tablosu | 1.700 | Asıl işten kazanılan |
| Dönem net kârı | Gelir tablosu | 800 | Her şeyden sonra kalan |
| Net borç | Bilanço (hesaplanır) | 2.800 | Finansal dayanıklılık |
| İşletme nakit akışı | Nakit akış tablosu | 1.600 | Kârın nakde dönüşü |
Satır satır
Hasılat (10.000) gelir tablosunun ilk satırıdır ve şirketin dönem boyunca sattığı mal ve hizmetin tutarıdır. Tek başına büyüklüğü değil, yönü önemlidir: geçen yıla göre ne oldu, bu artışın ne kadarı fiyattan ne kadarı miktardan geliyor.
Esas faaliyet kârı (1.700) şirketin asıl işinden kazandığıdır: hasılattan maliyet ve faaliyet giderleri düşülmüş, ama finansman ve vergi henüz devreye girmemiştir. Bu satır şirketin iş modelinin kendi başına kâr edip etmediğini gösterir. Örnek Sanayi'de 3.000 brüt kârdan 1.400 faaliyet gideri düşülmüş, esas faaliyetlerden gelen 100 net gelir eklenmiştir.
Dönem net kârı (800) her şeyden — finansman giderinden, enflasyon düzeltmesinden, vergiden — sonra kalandır. Esas faaliyet kârıyla arasındaki 900'lük fark tesadüf değildir: 1.000 finansman gideri, 200 net parasal pozisyon kazancı ve 350 vergi bu aralıkta devreye girer. Aradaki farkın nereden geldiği, çoğu zaman kârın kendisinden daha çok şey anlatır.
Net borç (2.800) bilançoda hazır bir satır olarak durmaz, hesaplanır: bütün finansal borçlar toplanır, nakit ve nakde yakın kalemler düşülür.
Net borç
Finansal borçlar 4.300 − Nakit 1.200 − Finansal yatırımlar 300
2.800
4.300'lük borç toplamı beş kalemden oluşur: kısa vadeli borçlanmalar 1.500, uzun vadeli borçlanmaların kısa vadeli kısmı 500, kısa vadeli kiralama yükümlülüğü 100, uzun vadeli borçlanmalar 2.000 ve uzun vadeli kiralama yükümlülüğü 200. Ticari borçlar bu toplama girmez; onlar finansman kararından değil işin olağan akışından doğar.
İşletme faaliyetlerinden nakit akışı (1.600) dönem boyunca asıl işin kasaya ne kadar para getirdiğidir. Gelir tablosundaki kâr tahakkuk esasına göre hesaplanır — satış yapıldığında yazılır, parası sonra tahsil edilse bile. Nakit akış tablosu bu farkı kapatır ve kârın ne kadarının gerçekten nakde döndüğünü gösterir.
Beş satırdan çıkan ilk çerçeve
Bu beş rakam birbirine bölündüğünde ölçekten bağımsız, kıyaslanabilir oranlar elde edilir. Aşağıdaki tablo Örnek Sanayi'nin ilk çerçevesidir.
| Oran | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Brüt marj | 3.000 ÷ 10.000 | %30 |
| Esas faaliyet marjı | 1.700 ÷ 10.000 | %17 |
| FAVÖK marjı | 2.300 ÷ 10.000 | %23 |
| Net marj | 800 ÷ 10.000 | %8 |
| Net borç / FAVÖK | 2.800 ÷ 2.300 | 1,2 |
| İşletme nakdi / net kâr | 1.600 ÷ 800 | 2,0 |
Beş satır ve altı oran, bir şirketin ilk çerçevesini kurmaya yeter. Bundan sonrası — hangi müşteriden ne kadar alacak var, borcun vadesi ne zaman doluyor, kârın içinde tekrarlanmayacak bir kalem var mı — dipnotların ve sonraki serilerin işidir.
Sık sorulanlar
Net kâr yerine neden esas faaliyet kârına bakılıyor?CevapGizle
Net kâr finansman giderini, kur farkını, enflasyon düzeltmesini ve vergiyi içerir; bunlar şirketin iş modelinden çok sermaye yapısına ve döneme özgü koşullara bağlıdır. Esas faaliyet kârı ise yalnızca asıl işin kârını gösterir ve farklı borçluluk düzeyindeki şirketleri kıyaslamayı kolaylaştırır. İkisi birlikte okunur: biri işin, diğeri şirketin tamamının sonucudur.
Ticari borçlar gerçekten borç değil mi?CevapGizle
Hukuken borçtur, ama net borç hesabına katılmaz çünkü finansman kararından değil tedarik ilişkisinden doğar ve faiz taşımaz. Yine de ödeme süresi sektör alışkanlığının belirgin biçimde dışına çıkmışsa bu kalem ayrıca incelenir; tedarikçiden alınan vade, örtülü bir finansman biçimi olabilir.