Kendi geçmişiyle: nominal değil reel
En doğal kıyaslama şirketin kendi geçmişidir: bu yılki hasılat geçen yılkinden ne kadar büyük? Türkiye'de bu sorunun ham cevabı yanıltıcıdır, çünkü enflasyon ortamında nominal büyüme kendiliğinden gelir. Hiçbir şey yapmayan, aynı miktarda mal satan bir şirketin hasılatı da fiyatlar arttığı için büyür.
Anlamlı kıyaslama için geçen yılın tutarı bugünün satın alma gücüne taşınır, karşılaştırma ondan sonra yapılır. Diyelim Örnek Sanayi'nin geçen yılki hasılatı 7.500 ve aradaki dönemde TÜFE %30 arttı:
| Hesap | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Nominal büyüme | 10.000 ÷ 7.500 − 1 | %33,3 |
| Geçen yılın bugünkü karşılığı | 7.500 × 1,30 | 9.750 |
| Reel büyüme | 10.000 ÷ 9.750 − 1 | %2,6 |
Aynı veri iki farklı cevap verir: nominal olarak üçte bir büyümüş görünen şirket, satın alma gücü cinsinden neredeyse yerinde saymıştır.
Kendi içinde: oranlar
İkinci yol, rakamları birbirine bölmektir. Oran ölçeği ortadan kaldırır: 800 net kârın büyük mü küçük mü olduğu tartışılabilir, ama "her 100 lira satıştan 8 lira kâr kalıyor" ifadesi herhangi bir şirketle kıyaslanabilir.
| Soru | Oran | Örnek Sanayi |
|---|---|---|
| Satıştan ne kadarı kâr kalıyor? | Net kâr ÷ Hasılat | %8 |
| Varlıklar ne hızda satışa dönüyor? | Hasılat ÷ Toplam varlıklar | 0,72 |
| Ortağın parası ne kazandırıyor? | Net kâr ÷ Özkaynak | %13,1 |
| Borç faaliyetin kaç katı? | Net borç ÷ FAVÖK | 1,2 |
Özkaynak kârlılığında ana ortaklığa ait rakamlar kullanılır: 760 ÷ 5.800.
Oranların asıl gücü tek bir dönemde değil, zaman içindeki yönlerinde ortaya çıkar. Marjı üç yıldır gerileyen bir şirkette hasılatın büyümesi, marjın sabit kaldığı bir şirketteki aynı büyümeden farklı bir şey anlatır.
Sektöre göre
Üçüncü yol, aynı işi yapan şirketlerle kıyaslamaktır. Bir oranın "normal" sayılıp sayılmayacağı neredeyse tamamen sektöre bağlıdır: perakendede %4 net marj olağanken yazılımda düşük, gemi inşasında birkaç aylık stok devir hızı imkânsızken markette normaldir.
Kıyaslamada ortalama yerine medyan tercih edilir: tek bir aşırı değer ortalamayı kaydırırken medyanı etkilemez. Bu sitedeki sektör sayfalarında gösterilen sektör karşılaştırması da bu mantıkla hesaplanır.
Sık sorulanlar
Üç yoldan hangisi öncelikli?CevapGizle
Üçü birlikte kullanılır ve birbirinin eksiğini kapatır. Kendi geçmişiyle kıyaslama yön verir ama sektörün tamamı aynı yönde hareket ediyorsa bunu göstermez. Sektör kıyaslaması konum verir ama sektörün tamamı daralıyorsa bunu saklar. Oranlar ise ikisini de ölçeğin etkisinden arındırır.
Çeyreklik rakamlar nasıl kıyaslanır?CevapGizle
Bir çeyrek, çoğu işte bir önceki çeyrekle değil geçen yılın aynı çeyreğiyle kıyaslanır; aksi hâlde mevsimsellik büyüme gibi görünür. Perakendede son çeyrek, turizmde yaz ayları doğal olarak güçlüdür. Mevsimselliğin ortadan kalktığı tek ölçü, son dört çeyreğin toplamıdır.