Temel analiz nedir, neyi iddia eder?

Yaklaşımın iddiası

Bir şirketin payına sahip olmak, o şirketin ürettiği ekonomik değerin bir kısmına ortak olmak demektir. Temel analiz bu değerin, şirketin kendi yayımladığı tablolardan ve faaliyetinin ekonomisinden hareketle tahmin edilebileceği varsayımına dayanır. Yaklaşımın bütün araçları — marjlar, oranlar, çarpanlar — iki soruyu yanıtlamanın farklı yollarıdır: şirket ne üretiyor ve bunun karşılığında ne isteniyor.

Birinci soru tablolarla, ikinci soru fiyatla ilgilidir. Bir şirketin hasılatının büyümesi ilk sorunun, aynı büyümenin fiyata ne kadar yansıdığı ikinci sorunun alanıdır. Temel analizin kıyaslama gücü, iki soruyu aynı anda sorabilmesinden gelir.

Girdi ne, çıktı ne?

Temel analizin girdisi şirketin ve çevresinin yayımladığı belgelerdir. Hepsi herkese açıktır ve çoğu tek bir yerde, KAP'ta toplanır.

Çıktı ise bu belgelerden türetilen bir avuç büyüklüktür. Hepsi aynı tablolardan hesaplanır, farklı soruları yanıtlar:

• Büyüme — satışlar ve kâr hangi hızda artıyor; enflasyondan arındırıldığında geriye ne kalıyor.
• Kârlılık — her 100 lira satıştan kaç lirası kâr olarak kalıyor, bu oran zamanla nereye gidiyor.
• Borçluluk — şirket kendi parasıyla mı yoksa borçla mı büyüyor, borcun yükü faaliyetin kaç katı.
• Nakit üretimi — kâğıt üzerindeki kâr gerçekten kasaya giriyor mu.
• Değerleme — bütün bunların karşılığında piyasada hangi rakam oluşmuş.

Temel analiz ile teknik analiz

İki yaklaşım çoğu zaman birbirinin alternatifi gibi sunulur, ama asıl fark girdilerindedir: biri şirketin yayımladığı veriyi, diğeri fiyatın kendi geçmişini okur. Farklı soruları yanıtladıkları için verdikleri cevaplar da farklı türdendir.

Bu eğitim bütünüyle birinci sütunla ilgilidir. Fiyat grafikleri, destek-direnç ya da işlem sinyalleri hiçbir derste geçmez.

Neyi söyleyemez?

Bir yaklaşımın sınırlarını bilmek, araçlarını bilmek kadar önemlidir. Temel analizin dört belirgin sınırı vardır.

1. Tablolar geçmişi anlatır. Yayımlanan her rakam olup bitmiş bir dönemin özetidir. Gelecek döneme dair her şey varsayımdır ve varsayım değişince sonuç da değişir.
2. Muhasebe bir ölçüm sistemidir, tek bir doğru değil. Amortisman süresi, stok değerleme yöntemi, şüpheli alacak karşılığı gibi tercihler aynı faaliyeti farklı rakamlarla gösterebilir. Dipnotlar tam da bu yüzden okunur.
3. Rakamlar şirketin tamamını kapsamaz. Marka gücü, yönetim kadrosu, düzenleme değişikliği ya da bir müşteriye bağımlılık tabloda satır olarak görünmez; bir kısmı dipnotlarda anlatılır, bir kısmı hiç görünmez.
4. Bir rakamın büyük ya da küçük sayılması sektöre bağlıdır. Perakendede normal olan bir stok devir hızı, gemi inşasında imkânsızdır. Kıyaslama çerçevesi değişince aynı rakamın anlamı değişir.

Sık sorulanlar