Temel eşitlik
Bilançonun bir tarafında şirketin sahip olduğu her şey (varlıklar, aktif), diğer tarafında bu varlıkların nasıl finanse edildiği (kaynaklar, pasif) yer alır. Bir varlık ya başkasının parasıyla (borç) ya da ortakların parasıyla (özkaynak) edinilmiştir; üçüncü bir yol yoktur.
Bilanço eşitliği
Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar
Örnek Sanayi: 13.900 = 7.900 + 6.000
Bu eşitlik her işlemde korunur. Şirket bankadan 100 TL kredi aldığında nakit 100 TL artar (varlık), banka borcu 100 TL artar (yükümlülük). 100 TL'lik malı peşin sattığında ve bu maldan 30 TL kâr ettiğinde, stok 70 TL azalır, nakit 100 TL artar, özkaynak 30 TL büyür. Eşitlik her durumda tutar.
Buradan önemli bir sonuç çıkar: özkaynak, varlıklardan borçların düşülmesiyle kalan kısımdır. Bu yüzden 'artık değer' olarak da adlandırılır. Varlıkların değeri düşerse ya da borçlar artarsa, fark doğrudan özkaynağı küçültür.
Örnek Sanayi'nin özet bilançosu
| Kalem | Tutar | Toplama oranı |
|---|---|---|
| Dönen varlıklar | 6.600 | %47 |
| Duran varlıklar | 7.300 | %53 |
| Toplam varlıklar | 13.900 | %100 |
| Kısa vadeli yükümlülükler | 5.000 | %36 |
| Uzun vadeli yükümlülükler | 2.900 | %21 |
| Özkaynaklar | 6.000 | %43 |
| Toplam kaynaklar | 13.900 | %100 |
Bu özet tablodan bile birkaç şey okunur. Varlıkların yarıdan biraz fazlası uzun ömürlü (duran), yarıya yakını bir yıl içinde nakde dönecek (dönen) varlıklardır; bu bir sanayi şirketi için tipik bir dağılımdır. Kaynakların %57'si borç, %43'ü ortakların parasıdır; yani her 100 TL'lik varlığın 57 TL'si başkasının parasıyla finanse edilmiştir. Bu orana finansal kaldıraç denir.
Sıralama bir şey anlatır
Türkiye'deki bilançolarda varlıklar likiditeye göre sıralanır: en üstte nakit, en altta en geç nakde dönecek duran varlıklar. Kaynaklar ise vadeye göre sıralanır: önce bir yıl içinde ödenecek borçlar, sonra uzun vadeli borçlar, en altta hiç geri ödenmeyecek olan özkaynak.
Bu sıralama, bilançonun üst yarısı ile alt yarısını karşılaştırmayı kolaylaştırır. Üstteki dönen varlıklar ile karşısındaki kısa vadeli yükümlülükler, şirketin önümüzdeki bir yılı; alttaki duran varlıklar ile karşısındaki uzun vadeli kaynaklar ise uzun vadeli yapısını anlatır.
Bilanço neyi göstermez?
- Piyasa değerini göstermez. Bilançodaki özkaynak muhasebe kurallarıyla ölçülmüş defter değeridir; borsadaki değer bundan çok farklı olabilir. İkisinin oranı PD/DD'dir.
- Kendi yarattığı değerleri göstermez. Şirketin yıllar içinde kurduğu marka, müşteri ağı ya da çalışan birikimi bilançoda yer almaz; yalnızca satın alınmış olanlar maddi olmayan varlık ya da Şerefiye olarak görünür.
- Dönem içini göstermez. Bilanço tek bir günün fotoğrafıdır. Yıl sonunda borcunu azaltıp ertesi ay yeniden borçlanan şirketin yıl içi ortalama borcu, bilançodakinden yüksektir.
- Riskin tamamını göstermez. Verilen teminatlar, davalar, döviz pozisyonu gibi bilgiler ana tabloda değil dipnotlarda yer alır.