Finansal borç dipnotu
Örnek Sanayi'nin bilançosunda 4.000 milyon TL banka ve tahvil borcu vardır. Dipnot bu borcu üç açıdan kırar: vade, para birimi ve faiz türü.
| Vade | Tutar | Payı |
|---|---|---|
| 1 yıl içinde | 2.000 | %50 |
| 1 – 2 yıl | 1.200 | %30 |
| 2 – 5 yıl | 800 | %20 |
| Toplam | 4.000 | %100 |
| Kırılım | Tutar |
|---|---|
| TL | 1.600 |
| ABD doları | 1.800 |
| Avro | 600 |
| Sabit faizli | 2.800 |
| Değişken faizli | 1.200 |
Bu tablolar üç soruya cevap verir. Yenileme ihtiyacı: borcun yarısı bir yıl içinde vadeli; şirketin bu tutarı ya faaliyetinden gelen nakitle ödemesi ya da yenilemesi gerekiyor. Kur hassasiyeti: borcun %60'ı döviz cinsinden; kur yükseldiğinde TL karşılığı büyüyor. Faiz hassasiyeti: borcun %30'u değişken faizli; piyasa faizleri değiştikçe faiz gideri de değişiyor.
Kovenantlar ve teminatlar
Kredi sözleşmeleri çoğunlukla şirkete bazı finansal koşullar yükler: 'net borç / FAVÖK 3,0'ı aşmayacak', 'özkaynak belirli bir tutarın altına düşmeyecek' gibi. Bu koşullara kovenant denir. Koşul ihlal edilirse banka krediyi erken geri çağırma hakkı kazanabilir; bu durumda uzun vadeli borç kısa vadeye sınıflanır.
Dipnot ayrıca kredilerin karşılığında verilen teminatları (fabrika ipotekleri, alacak temlikleri, rehinli hisseler) gösterir. Örnek Sanayi'nin net borç/FAVÖK oranı 1,27'dir; 3,0'lık kurgusal bir kovenant sınırına göre belirgin bir mesafe vardır.
Kur riski tablosu
Finansal risk yönetimi dipnotundaki kur riski tablosu, şirketin döviz cinsinden bütün varlık ve borçlarını para birimi bazında toplar. Sonucu net döviz pozisyonudur.
| Kalem | ABD doları | Avro | Toplam |
|---|---|---|---|
| Nakit | 300 | 100 | 400 |
| Ticari alacaklar | 700 | 400 | 1.100 |
| Döviz varlıklar | 1.000 | 500 | 1.500 |
| Finansal borçlar | (1.800) | (600) | (2.400) |
| Ticari borçlar | (500) | (200) | (700) |
| Döviz yükümlülükler | (2.300) | (800) | (3.100) |
| Bilanço içi net pozisyon | (1.300) | (300) | (1.600) |
| Türev araçlar (vadeli döviz alımı) | 800 | — | 800 |
| Net döviz pozisyonu | (500) | (300) | (800) |
Örnek Sanayi'nin döviz borcu döviz varlığından 1.600 milyon TL fazladır; yani kısa pozisyondadır. Şirket bu açığın yarısını vadeli döviz alım sözleşmeleriyle kapatmış, net pozisyonu 800'e indirmiştir.
Kur duyarlılığı
Net döviz pozisyonu × Kur değişimi
Örnek Sanayi: (800) × %10 = (80) milyon TL vergi öncesi kâr etkisi
Dipnottaki duyarlılık analizi tam olarak bu hesabı para birimi bazında verir: dövizin TL karşısında %10 değer kazanması, Örnek Sanayi'nin vergi öncesi kârını yaklaşık 80 milyon TL azaltır (dolar kaynaklı 50, avro kaynaklı 30).
Bilanço pozisyonu ve iş modeli
Kur riski tablosu yalnızca bilanço tarihindeki döviz kalemlerini içerir. Oysa ihracat yapan bir şirketin gelecekteki satışları da dövizdir. Örnek Sanayi'nin cirosunun %35'inin (yaklaşık 3.500 milyon TL) ihracattan geldiğini varsayalım. Bu gelecek gelirler bilançoda görünmez ama kur yükseldiğinde TL karşılıkları artar.
Bu yüzden bilançoda kısa döviz pozisyonu olan bir ihracatçı, ekonomik olarak korunmuş olabilir: kur yükseldiğinde bilançodaki borç için kur farkı gideri yazar, ama sonraki dönemlerde döviz cinsinden satışları TL olarak büyür. Tersine, ithal girdi kullanan ve yurt içine satan bir şirket bilançoda dengeli görünse de kur yükselişinden maliyet tarafında etkilenebilir.
Bazı şirketler bu zamanlama farkını azaltmak için riskten korunma muhasebesi uygular: döviz borcunu gelecekteki döviz gelirlerinin korunma aracı olarak tanımlar ve borcun kur farkını, gelirler gerçekleşene kadar diğer kapsamlı gelirde bekletir. Bu uygulama da risk dipnotunda açıklanır.