Dipnotlar neden var?
Ana tablolar birkaç sayfadır ve her kalemi tek bir satırda özetler. 'Finansal borçlar: 4.000' satırı, bu borcun ne zaman ödeneceğini, hangi para biriminde olduğunu, faizinin sabit mi değişken mi olduğunu, karşılığında hangi varlıkların teminat verildiğini söylemez. Bu bilgiler Dipnotlar bölümündedir.
Dipnotlar numaralıdır ve ana tablolardaki kalemlerin yanında ilgili dipnotun numarası yazar. Bir rakamın ayrıntısına ulaşmanın en hızlı yolu bu numarayı izlemektir. Sıralama şirketten şirkete biraz değişse de yapı büyük ölçüde standarttır.
Dipnotların genel düzeni
| Bölüm | Ne anlatır? |
|---|---|
| Şirketin organizasyonu ve faaliyet konusu | Ne iş yaptığı, bağlı ortaklıkları, çalışan sayısı. |
| Sunuma ilişkin esaslar | Hangi standartlara göre hazırlandığı, TMS 29 uygulanıp uygulanmadığı, işletmenin sürekliliği varsayımı. |
| Muhasebe politikaları ve tahminler | Seçilen yöntemler ve yönetimin yargı gerektiren tahminleri. |
| Bölümlere göre raporlama | İş kolları ya da coğrafyalar bazında hasılat ve kâr. |
| Kalem dipnotları | Nakit, alacaklar, stoklar, duran varlıklar, borçlar, karşılıklar… her biri ayrıntısıyla. |
| İlişkili taraf açıklamaları | Grup şirketleri, ortaklar ve yöneticilerle işlemler. |
| Finansal araçlardan kaynaklanan riskler | Kur, faiz, kredi ve likidite riski tabloları; duyarlılık analizleri. |
| Raporlama döneminden sonraki olaylar | Bilanço tarihinden yayım tarihine kadar yaşanan önemli gelişmeler. |
Önce bakılan bölümler
Yüz sayfalık bir raporu baştan sona okumak her zaman gerekmez. Aşağıdaki bölümler, tablolardaki rakamların güvenilirliğini ve riskini anlamak için çoğunlukla ilk bakılan yerlerdir:
- Denetim raporu. Görüşün türü, varsa şartlı görüşün konusu ve işletmenin sürekliliğine ilişkin bir belirsizlik bölümü. Denetçinin 'kilit denetim konuları' başlığı, denetimde en çok üzerinde durulan alanları da gösterir.
- Sunuma ilişkin esaslar. Tablonun hangi esasla hazırlandığı. Enflasyon muhasebesinin uygulanıp uygulanmadığı burada yazar.
- Finansal borçlar dipnotu. Vade dağılımı, para birimi, faiz türü ve teminatlar. Bir sonraki derste ayrıntılı anlatılıyor.
- Finansal risk yönetimi dipnotu. Net döviz pozisyonu tablosu ve kur duyarlılığı.
- Karşılıklar, koşullu varlık ve yükümlülükler. Davalar, TRİ tablosu ve koşullu yükümlülükler.
- İlişkili taraf açıklamaları. Grup içi satış, alım ve bakiyeler.
- Raporlama döneminden sonraki olaylar. Tablo tarihinden bu yana neler değiştiği.
Muhasebe politikaları ve tahminlerde değişiklik
Tablolar, şirketin seçtiği yöntemlere ve yaptığı tahminlere dayanır. Aynı işi yapan iki şirket, farklı yöntemlerle farklı kârlar raporlayabilir. Bu yüzden politika ve tahmin dipnotu, özellikle bir değişiklik olduğunda önem kazanır.
- Amortisman süresinin uzatılması: Yıllık Amortisman gideri azalır, kâr artar; makinelerin kendisinde bir değişiklik yoktur.
- Geliştirme giderlerinin aktifleştirilmesi: Gider yazılmak yerine varlık olarak kaydedilen harcama, o dönemin kârını yükseltir.
- Maliyet yönteminden yeniden değerlemeye geçiş: Varlıklar ve özkaynak büyür; PD/DD gibi oranlar değişir.
- Karşılık tahminlerinin değişmesi: Şüpheli alacak ya da dava karşılıklarının azaltılması kârı artırır.
Bölümlere göre raporlama
Birden fazla işi olan şirketlerde konsolide rakamlar, farklı karakterdeki işlerin toplamıdır. Bölüm dipnotu bu toplamı açar: hangi iş kolunun ne kadar hasılat ve kâr ürettiğini, hangisinin büyüdüğünü, hangisinin zarar ettiğini gösterir.
| Bölüm | Hasılat | Faaliyet kârı | Marj |
|---|---|---|---|
| Otomotiv yan sanayi | 7.000 | 1.050 | %15 |
| Beyaz eşya parçaları | 3.000 | 650 | %21,7 |
| Toplam | 10.000 | 1.700 | %17 |
Örnek Sanayi'nin hasılatı ve esas faaliyet kârı, eğitim amacıyla iki kurgusal bölüme ayrılmıştır.
Bu örnekte beyaz eşya parçaları bölümünün marjı daha yüksektir. Gelecek yıl iki bölümün kendi marjları hiç değişmese bile, beyaz eşya bölümünün payı artarsa şirketin toplam marjı yükselir. Konsolide marjdaki değişimin bir kısmı bu karışım etkisinden gelebilir.