İki şirket, bir tablo
| Gösterge | Örnek Sanayi | Örnek Makine |
|---|---|---|
| Hasılat | 10.000 | 6.000 |
| Brüt marj | %30 | %24 |
| FAVÖK marjı | %22 | %17 |
| Esas faaliyet marjı | %17 | %12 |
| Net marj | %8 | %9 |
| Net borç | 2.800 | (300) net nakit |
| Kaldıraç (yükümlülük / varlık) | %56,8 | %30,0 |
| Aktif devir hızı | 0,72 | 0,86 |
| Nakit dönüşüm süresi | 102 gün | 60 gün |
| İhracat payı | %35 | %60 |
| Özkaynak kârlılığı | %13,3 | %11,0 |
İlk bakışta tablo çelişkili görünebilir: Örnek Sanayi'nin brüt, FAVÖK ve esas faaliyet marjları daha yüksektir ama net marjı daha düşüktür. Özkaynak kârlılığı ise yine Örnek Sanayi'de daha yüksektir. Bu farkları ayırmak için gelir tablosu basamak basamak, sonra da DuPont ile okunur.
1. Marj merdiveni: fark hangi basamakta açılıyor?
- Brüt marjdan esas faaliyet marjına: Örnek Sanayi her basamakta 5-6 puan öndedir. Ürün ya da maliyet yapısından gelen bir fark, faaliyet giderleriyle kapanmamaktadır.
- Esas faaliyet marjından net marja: Örnek Sanayi'nin %17'lik esas faaliyet marjı net kârda %8'e iner; Örnek Makine'nin %12'si %9'a iner. Aradaki farkın kaynağı finansmandır: Örnek Sanayi'nin net finansman gideri ciroya göre %9 civarındadır; Örnek Makine'nin net nakdi faiz geliri üretir.
2. DuPont: özkaynak kârlılığının kaynakları
| Bileşen | Örnek Sanayi | Örnek Makine |
|---|---|---|
| Net marj | %8,0 | %9,0 |
| × Aktif devir hızı | 0,72 | 0,86 |
| × Özkaynak çarpanı (varlık ÷ özkaynak) | 2,32 | 1,43 |
| = Özkaynak kârlılığı | %13,3 | %11,0 |
DuPont ayrıştırması farkı netleştirir: Örnek Makine hem marjda hem varlık verimliliğinde öndedir. Örnek Sanayi'nin daha yüksek özkaynak kârlılığı ise tamamen daha yüksek borç kullanımından (özkaynak çarpanı 2,32'ye karşı 1,43) gelmektedir. Borçla yükseltilmiş özkaynak kârlılığı, satışlar ve kârlar dalgalandığında daha oynak olur.
3. İşletme sermayesi ve kur yapısı
- Nakit döngüsü: Örnek Makine'nin nakit dönüşüm süresi 60 gün, Örnek Sanayi'ninki 102 gündür. Aynı büyüme oranında Örnek Sanayi, işletme sermayesine ciroya göre daha fazla nakit bağlar.
- Kur: Örnek Makine'nin satışlarının %60'ı ihracattır ve net nakit pozisyonundadır. Örnek Sanayi'nin ihracat payı %35'tir ve döviz borcu vardır. Kur yükseldiğinde iki şirketin bilanço ve faaliyet etkileri farklı yönlerde ve farklı zamanlarda görülür (bkz. faiz, kur ve enflasyon dersi).
Karşılaştırma yaparken
- Aynı dönem ve aynı fiyat düzeyi: iki şirketin rakamları aynı tarihin satın alma gücünde olmalıdır.
- Aynı tanım: FAVÖK, net borç gibi ölçülerin aynı tanımla hesaplandığından emin olmak gerekir.
- Benzer iş modeli: aynı sektör adı altında farklı ürün, müşteri ve coğrafya karışımları olabilir; bölüm dipnotları bu farkı gösterir.
- Tek seferlik kalemler: bir şirketin kârındaki olağan dışı kalem kıyası bozar.
- Tek bir yıl yerine birkaç yıl: özellikle döngüsel sektörlerde.