FAVÖK nasıl hesaplanır?
FAVÖK (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr), şirketin esas faaliyetinden ürettiği kaba nakdi yaklaşık olarak ölçer. Amortisman nakit çıkışı olmayan bir gider olduğu için geri eklenir; faiz ve vergi ise finansman ve ülke koşullarına bağlı olduğu için dışarıda bırakılır.
Türkiye'de yaygın analist tanımı
FAVÖK = Brüt kâr − Faaliyet giderleri + Amortisman ve itfa
Örnek Sanayi: 3.000 − 1.400 + 600 = 2.200 milyon TL (marj %22)
Amortisman tutarı gelir tablosunda ayrı bir satır olarak görünmez; SMM ve faaliyet giderlerinin içine dağılmıştır. Toplam tutar nakit akış tablosunun işletme bölümünde ya da dipnotlarda bulunur.
FAVÖK'ün güçlü ve zayıf yanları
| Güçlü yanı | Zayıf yanı |
|---|---|
| Borç yapısından bağımsızdır; borçlu ve borçsuz şirketleri kıyaslar. | Nakit akışı değildir: vergi, faiz, işletme sermayesi ihtiyacı düşülmemiştir. |
| Amortisman politikası farklarını ortadan kaldırır. | Yatırım harcamasını (makine yenileme) tamamen yok sayar. |
| Net borç/FAVÖK ve FD/FAVÖK gibi yaygın oranların temelidir. | Tanımı standart değildir; kaynaklar arasında fark çıkabilir. |
| Dönemler arası daha az oynaktır. | TFRS 16 sonrası kira gideri FAVÖK'e dahil olmadığından kiracı şirketlerde yüksek görünür. |
Yatırım yoğun sektörlerde (enerji, telekom, havayolu, demir-çelik) amortisman büyüktür ve FAVÖK ile esas faaliyet kârı arasındaki fark açılır. Bu sektörlerde FAVÖK, şirketin sürekli yenilemek zorunda olduğu varlıkların maliyetini dışarıda bıraktığı için işin nakit üretimini olduğundan güçlü gösterebilir. Yatırım harcaması ile birlikte okunduğunda daha gerçekçi bir tablo çıkar.
Marjların birlikte okunması
Marjlar tek tek değil, birbirine göre okunduğunda en çok bilgiyi verir. Her marj arasındaki fark, bir gider grubunun ağırlığını gösterir.
| Marj | Değer | Bir üst basamaktan farkı neyi gösterir? |
|---|---|---|
| Brüt marj | %30,0 | — |
| FAVÖK marjı | %22,0 | Faaliyet giderlerinin amortisman hariç ağırlığı |
| Esas faaliyet marjı | %17,0 | Amortisman ve diğer gelir/gider etkisi |
| Vergi öncesi marj | %11,5 | Finansman yükü, yatırım gelirleri, enflasyon etkisi |
| Net marj | %8,0 | Vergi yükü |
Yıllar içinde brüt marj sabit kalırken esas faaliyet marjı düşüyorsa, sorun üründe değil gider yapısındadır. Esas faaliyet marjı sabit kalırken net marj düşüyorsa, işin kendisi aynı performansı sürdürüyor ama finansman yükü artıyordur. Bu ayrıştırma, bir şirketin kârındaki değişimin nereden geldiğini gösterir.
Kâr kalitesi
Aynı net kârı açıklayan iki şirketin kârı aynı 'kalitede' olmayabilir. Kâr kalitesi, kârın ne ölçüde esas faaliyetten geldiği, tekrarlanabilir olduğu ve nakde döndüğüyle ilgilidir.
- Kaynak: Kârın büyük kısmı esas faaliyetten mi, yoksa tek seferlik kalemlerden (arsa satışı, değer artışı, parasal kazanç, ertelenmiş vergi geliri) mi geliyor?
- Süreklilik: Kâr birkaç yıl boyunca benzer bir düzeyde mi, yoksa tek bir yıla mı yoğunlaşmış?
- Nakde dönüşüm: İşletme faaliyetlerinden nakit net kârla uyumlu mu? Kâr artarken nakit akışı sürekli geriliyorsa kâr alacak ya da stokta birikiyor olabilir.
- Muhasebe tahminleri: Karşılık iptalleri, aktifleştirilen giderler, amortisman süresindeki değişiklikler kârı yükseltmiş mi?
Kârın nakde dönüşümü
İşletme faaliyetlerinden nakit ÷ Net kâr
Örnek Sanayi: 1.600 ÷ 800 = 2,0
Örnek Sanayi'nin işletme nakdi net kârının iki katıdır; bu, amortisman ve faiz gibi nakit olmayan ya da finansman bölümüne ait giderlerin net kârı düşürmesinden kaynaklanır. Tersine, 200 milyon TL'lik parasal pozisyon kazancı net kârı artırmış ama nakit getirmemiştir; nakit akış tablosunda bu yüzden geri çıkarılır. Nakde dönüşüm oranı birkaç yıl boyunca izlendiğinde daha açıklayıcıdır.