Esas faaliyet kârından net kâra
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Esas faaliyet kârı | 1.700 |
| Yatırım faaliyetlerinden gelirler | 150 |
| Yatırım faaliyetlerinden giderler | (50) |
| Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımların kârlarından paylar | 50 |
| Finansman gideri öncesi faaliyet kârı | 1.850 |
| Finansman gelirleri | 100 |
| Finansman giderleri | (1.000) |
| Net parasal pozisyon kazançları | 200 |
| Vergi öncesi kâr | 1.150 |
| Dönem vergi gideri | (300) |
| Ertelenmiş vergi gideri | (50) |
| Dönem net kârı | 800 |
| Kontrol gücü olmayan paylar | 40 |
| Ana ortaklık payları | 760 |
Yatırım faaliyetleri ve iştirakler
Yatırım faaliyetlerinden gelir ve giderler, duran varlık satış kârları, yatırım amaçlı gayrimenkul değer artışları, finansal yatırımlardan elde edilen kazançlar gibi kalemleri içerir. Örnek Sanayi'de net 100 milyon TL'dir.
Hemen altındaki satır, özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımların (iştiraklerin) kârından şirketin payına düşen tutardır. İştirakin cirosu ve giderleri tabloya girmez; yalnızca net kârdaki payı tek satırda eklenir. Örnek Sanayi'de 50 milyon TL'dir.
Finansman gelir ve giderleri
Finansman giderleri, banka kredileri ve tahvillerin faizini, kiralama yükümlülüklerinin faizini ve döviz cinsinden finansal borçların kur farkını içerir. Finansman gelirleri ise mevduat faizi ve döviz cinsinden nakit ile finansal yatırımların kur farkı gelirleridir.
Örnek Sanayi'nin finansman gideri 1.000 milyon TL ile esas faaliyet kârının yaklaşık %60'ına denk gelir. Bu, şirketin kârlılığında borç maliyetinin ne kadar belirleyici olduğunu gösterir: esas faaliyet kârı %17 marjla güçlü görünse de finansman sonrasında marj belirgin biçimde daralır.
Net parasal pozisyon kazancı / kaybı
Bu satır yalnızca enflasyon muhasebesi uygulayan tablolarda bulunur. Enflasyon, sabit TL tutarlı kalemlerin (parasal kalemler: nakit, alacak, borç) satın alma gücünü eritir. Nakdi ve alacağı borcundan fazla olan şirket bu erimeden kayıp yazar; borcu parasal varlıklarından fazla olan şirketin ise borcu reel olarak eridiği için kazanç yazılır.
Örnek Sanayi'nin parasal borçları (banka borcu, ticari borç) parasal varlıklarından (nakit, alacak) fazladır; bu yüzden 200 milyon TL net parasal pozisyon kazancı yazmıştır. Bu kazanç nakit değildir ve esas faaliyetle ilgisi yoktur; ama net kârın dörtte birine denk gelir.
Vergi ve net kâr
Vergi gideri iki parçadan oluşur. Dönem vergi gideri, o yılın vergi beyannamesine göre ödenecek kurumlar vergisidir (genel oran %25). Ertelenmiş vergi gideri ya da geliri ise muhasebe kârı ile vergi kârı arasındaki zamanlama farklarından doğar ve nakit değildir.
Efektif vergi oranı
Vergi gideri ÷ Vergi öncesi kâr
Örnek Sanayi: 350 ÷ 1.150 ≈ %30
Efektif vergi oranı yasal orandan farklı çıkabilir: yatırım teşvikleri ve istisna kazançlar oranı düşürür, vergi açısından gider sayılmayan kalemler ve ertelenmiş vergi hareketleri yükseltir. Enflasyon muhasebesi döneminde ertelenmiş vergi çok büyük tutarlara ulaşabildiği için, bazı şirketlerde vergi kalemi negatif (gelir) çıkar ve net kârı vergi öncesi kârın üzerine taşır.
Son olarak net dönem kârı ikiye ayrılır: kontrol gücü olmayan paylara ait kısım ve ana ortaklığa ait kısım. Borsadaki hissenin sahiplerine düşen kâr ikincisidir; hisse başına kâr ve F/K bu rakamla hesaplanır.
Net kâr okunurken
Net kâr, gelir tablosunun en çok alıntılanan ama en çok yoruma açık satırıdır. Esas faaliyet kârı ile arasındaki her kalem, net kârı işin kendisinden uzaklaştırabilir. Aşağıdaki sorular net kârın kaynağını ayrıştırmaya yardımcı olur:
- Net kârdaki değişim esas faaliyet kârındaki değişimle aynı yönde mi?
- Yatırım faaliyetlerinde tek seferlik büyük bir satış kârı ya da değer artışı var mı?
- Finansman giderindeki değişim faizden mi, kur farkından mı geliyor?
- Parasal pozisyon kazancı ya da ertelenmiş vergi geliri net kârın ne kadarını oluşturuyor?
- Net kârın ne kadarı ana ortaklığa ait?
Bu soruların cevabı, bir sonraki derste anlatılan tek seferlik kalemler ve kâr kalitesi kavramlarına götürür.