1. Raporun kimliği
İlk bakılan şey raporun ne olduğudur: hangi dönem (3, 6, 9, 12 aylık), konsolide mi solo mu, denetimli mi, enflasyon muhasebesi uygulanmış mı? Bu bilgiler raporun ilk sayfalarında ve sunum esasları dipnotundadır. 6 ve 12 aylık raporlarda denetim raporu da okunur; özellikle şartlı görüş ya da süreklilik bölümü olup olmadığına bakılır.
2. Çeyreği kümülatiften ayırmak
Gelir tablosu kümülatiftir; 9 aylık rapor Ocak-Eylül toplamını verir. 3. çeyreğin kendi rakamını bulmak için 6 aylık tutar çıkarılır. Enflasyon muhasebesinde bu çıkarma yapılmadan önce 6 aylık tutar Eylül fiyatına taşınır.
| Adım | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| 9 aylık hasılat (Eylül fiyatı) | 7.300 | |
| 6 aylık hasılat (Haziran fiyatı) | 4.434 | |
| 6 aylık, Eylül fiyatına taşınmış | 4.434 × 1,06 (Haziran→Eylül TÜFE) | 4.700 |
| 3. çeyrek hasılatı | 7.300 − 4.700 | 2.600 |
| Düz fark (hatalı) | 7.300 − 4.434 | 2.866 |
Düz fark, çeyreği %10,2 fazla gösterir; çünkü iki farklı fiyat düzeyindeki tutarlar birbirinden çıkarılmıştır.
Birçok şirket 6 ve 9 aylık raporlarında 'son 3 aylık' sütunu da yayımlar; bu sütun zaten doğru yöntemle hesaplanmıştır. Grafiko'daki çeyreklik grafikler de bu yöntemle hesaplanır: her çeyrek, kendi dönem sonu fiyatıyla ifade edilir.
3. Karşılaştırma: hangi dönemle?
Çeyrek, geçen yılın aynı çeyreğiyle kıyaslanır (yıllık büyüme). Enflasyon muhasebesinde geçen yılın rakamı, bu yılın raporundaki güncellenmiş sütundan alınır; geçen yıl yayımlanmış orijinal rakamdan değil.
- Örnek Sanayi'nin 2024 3. çeyrek hasılatı 2025 raporunda 2.360 olarak güncellenmişse, yıllık büyüme 2.600 ÷ 2.360 − 1 = %10,2 olur. Bu reel bir büyümedir.
- Önceki çeyrekle kıyas (çeyreklik büyüme) kısa vadeli ivmeyi gösterir ama mevsimsellikten etkilenir; ikisi birlikte okunur.
- Son dört çeyreğin toplamı (TTM) yeni çeyrekle güncellenir; oranlar (F/K, marjlar) bu toplamla yeniden hesaplanır.
4. Gelir tablosu: marj merdiveni
Her basamağın marjı, geçen yılın aynı çeyreğiyle ve son birkaç çeyrekle kıyaslanır. Hangi basamakta değişim olduğu, değişimin kaynağını gösterir:
| Değişim nerede? | Olası kaynak | Bakılan yer |
|---|---|---|
| Brüt marj | Fiyatlama, hammadde maliyeti, ürün karışımı | Faaliyet raporu, bölüm dipnotu |
| Esas faaliyet marjı | Faaliyet giderleri, ticari kur ve vade farkları | Diğer gelir/gider dipnotu |
| Vergi öncesi marj | Faiz, finansal kur farkı, parasal pozisyon, yatırım kazançları | Finansman ve yatırım dipnotları |
| Net marj | Vergi, özellikle ertelenmiş vergi | Vergi dipnotu |
Net kâr ile esas faaliyet kârı farklı yönlerde hareket ediyorsa, net kârı etkileyen tek seferlik ya da faaliyet dışı kalemler ayrıştırılır.
5. Bilanço ve nakit akışı
- Net borç: Bir önceki dönem sonuna göre nasıl değişti? Değişimin kaynağı faaliyet mi, yatırım mı, temettü mü, kur mu?
- İşletme sermayesi: Alacak ve stok günleri uzadı mı? İşletme sermayesindeki artış, kârın nakde dönüşünü geciktirir.
- Nakit akışı: İşletme faaliyetlerinden nakit net kârla uyumlu mu? Yatırım harcaması ne düzeyde, serbest nakit akışı pozitif mi?
- Kısa vadeli borç: Bir yıl içinde vadesi gelen borç, nakit ve işletme nakdine göre ne büyüklükte?
6. Dipnotlar ve diğer belgeler
Son adımda, rakamların arkasındaki bilgiler toplanır: raporlama döneminden sonraki olaylar, döviz pozisyonundaki değişim, yeni davalar ya da teminatlar. Faaliyet raporu ve yatırımcı sunumu satış miktarları, kapasite kullanımı ve yatırımlar hakkında tablolarda bulunmayan bilgileri verir.