Merdivenin tamamı
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Hasılat | 10.000 |
| Satışların maliyeti | (7.000) |
| Brüt kâr | 3.000 |
| Pazarlama giderleri | (800) |
| Genel yönetim giderleri | (500) |
| Araştırma ve geliştirme giderleri | (100) |
| Esas faaliyetlerden diğer gelirler | 300 |
| Esas faaliyetlerden diğer giderler | (200) |
| Esas faaliyet kârı | 1.700 |
| Yatırım faaliyetlerinden gelirler | 150 |
| Yatırım faaliyetlerinden giderler | (50) |
| Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımların kârlarından paylar | 50 |
| Finansman gideri öncesi faaliyet kârı | 1.850 |
| Finansman gelirleri | 100 |
| Finansman giderleri | (1.000) |
| Net parasal pozisyon kazançları | 200 |
| Vergi öncesi kâr | 1.150 |
| Dönem vergi gideri | (300) |
| Ertelenmiş vergi gideri | (50) |
| Dönem net kârı | 800 |
| Kontrol gücü olmayan paylar | 40 |
| Ana ortaklık payları | 760 |
Tablodaki kalın satırlar ara kâr basamaklarıdır. Her basamak, bir soruya cevap verir ve bir öncekinden bir gider grubunun düşülmesiyle bulunur. Gelir tablosunu okumak, büyük ölçüde bu basamaklar arasındaki geçişleri okumaktır.
Basamaklar ve cevapladıkları sorular
| Basamak | Soru | Örnek Sanayi | Ciroya oranı |
|---|---|---|---|
| Hasılat | Ne kadar sattı? | 10.000 | %100 |
| Brüt kâr | Ürünün kendisi para kazandırıyor mu? | 3.000 | %30 |
| Esas faaliyet kârı | İşin tamamı (satış, yönetim, Ar-Ge dahil) kâr ediyor mu? | 1.700 | %17 |
| Finansman gideri öncesi faaliyet kârı | Yatırım gelirleri ve iştiraklerle birlikte ne kadar? | 1.850 | %18,5 |
| Vergi öncesi kâr | Finansman yükü ve enflasyon etkisinden sonra ne kaldı? | 1.150 | %11,5 |
| Dönem net kârı | Vergiden sonra ne kaldı? | 800 | %8 |
| Ana ortaklık payı | Borsadaki hissenin sahiplerine ne düştü? | 760 | %7,6 |
Her 100 TL'lik satıştan, üretim maliyeti düşüldüğünde 30 TL, işin diğer giderleri düşüldüğünde 17 TL, finansman ve vergi sonrasında 8 TL kalıyor. Bu oranlara brüt marj, esas faaliyet marjı ve net marj denir. Marjlar şirketin büyüklüğünden bağımsız olduğu için şirketleri ve yılları kıyaslamanın temel aracıdır.
Tahakkuk esası: kâr nakit değildir
Gelir tablosu tahakkuk esasına göre hazırlanır: bir satış, parası tahsil edildiğinde değil, mal müşteriye teslim edildiğinde yazılır. Bir gider de ödendiğinde değil, ait olduğu dönemde yazılır. Bu yüzden gelir tablosundaki kâr ile kasaya giren para aynı şey değildir.
- Vadeli satış hasılata yazılır ama para aylar sonra gelir (ticari alacak).
- Makinenin parası bir kerede ödenir ama maliyeti yıllara yayılarak gider yazılır (amortisman).
- Kıdem tazminatı karşılığı gider yazılır ama ödeme yıllar sonra yapılır.
- Enflasyon muhasebesindeki parasal pozisyon kazancı kâra girer ama nakit hareketi yoktur.
Kârın ne kadarının nakde döndüğü nakit akış tablosunda görülür. Örnek Sanayi 800 net kâr açıklamış, işletme faaliyetlerinden 1.600 nakit üretmiştir; fark büyük ölçüde nakit olmayan amortisman ve faiz giderlerinden gelir. Bu bağlantı, nakit akışı serisinde ayrıntılı anlatılıyor.
Kümülatif raporlama ve çeyrekler
Türkiye'de gelir tabloları kümülatif raporlanır: 9 aylık tablo Ocak-Eylül toplamını gösterir. Tek bir çeyreğin sonucunu görmek için iki rapor arasındaki fark alınır. Birçok şirket 6 ve 9 aylık raporlarda ayrıca 'son 3 aylık' sütunu da yayımlar.
| Rapor | Kümülatif | Çeyrek |
|---|---|---|
| 3 aylık | 2.200 | 1. çeyrek: 2.200 |
| 6 aylık | 4.700 | 2. çeyrek: 4.700 − 2.200 = 2.500 |
| 9 aylık | 7.300 | 3. çeyrek: 7.300 − 4.700 = 2.600 |
| 12 aylık | 10.000 | 4. çeyrek: 10.000 − 7.300 = 2.700 |
Basitleştirilmiş örnek: tüm tutarlar aynı fiyat düzeyinde kabul edilmiştir. Enflasyon muhasebesinde çıkarma yapılmadan önce iki tutarın aynı fiyata taşınması gerekir; bu konu enflasyon muhasebesi dersinde anlatılıyor.
Çeyrekler mevsimsellik taşır: turizm yazın, ısıtma kışın, perakende bayram dönemlerinde yoğunlaşır. Bu yüzden bir çeyrek önceki çeyrekle değil, genellikle geçen yılın aynı çeyreğiyle kıyaslanır (yıllık büyüme). Mevsimselliği tamamen ortadan kaldırmak için son dört çeyreğin toplamı (TTM) kullanılır.