Mevsimsellik: yıl içindeki düzenli dalga
Mevsimsel işlerde satışlar yılın belirli dönemlerinde düzenli olarak yoğunlaşır. Bir otel işletmesinin 3. çeyreği her yıl 1. çeyreğinden kat kat yüksektir; bu, işin doğası gereğidir ve bir değişiklik anlamına gelmez.
| Çeyrek | 2024 | 2025 | Yıllık değişim |
|---|---|---|---|
| 1. çeyrek | 300 | 330 | %10 |
| 2. çeyrek | 900 | 990 | %10 |
| 3. çeyrek | 1.800 | 1.980 | %10 |
| 4. çeyrek | 500 | 550 | %10 |
| Yıllık toplam | 3.500 | 3.850 | %10 |
Tutarlar aynı fiyat düzeyinde kabul edilmiştir.
Bu şirketin 4. çeyrek hasılatı, önceki çeyreğe göre %72 düşmüştür; ama geçen yılın aynı çeyreğine göre %10 artmıştır. Mevsimsel işlerde anlamlı kıyas yıllık büyümedir. Çeyreklik değişim mevsimi gösterir, eğilimi değil. Son dört çeyreğin toplamı (TTM) ise her çeyrekte bir mevsimi ekleyip aynı mevsimi çıkardığı için dalgayı düzleştirir.
Döngüsellik: yıllara yayılan dalga
Döngüsel sektörlerde kârlılık, ekonomik büyüme, emtia fiyatları, kapasite ve stok döngüleriyle birlikte yıllar içinde dalgalanır. Demir-çelik, kimya, çimento, otomotiv, konteyner taşımacılığı gibi sektörlerde marjlar tepe dönemlerinde çok yüksek, dip dönemlerde düşük ya da negatif olabilir.
- Tek yılın kârı temsil edici olmayabilir: Tepe yılındaki kâr, şirketin ortalama kazanç gücünün üzerinde; dip yılındaki kâr altındadır.
- Çarpanlar ters görünür: Kârın tepe yaptığı dönemde F/K düşük, kârın dip yaptığı dönemde yüksek görünür. Çarpan, döngünün hangi aşamasında olunduğunu da yansıtır.
- Ortalama marj: Birkaç yıllık (bir tam döngüyü kapsayan) ortalama marj, tek bir yılın marjından daha açıklayıcıdır.
- Kapasite ve stok: Kapasite kullanımı, sektör stokları ve ürün fiyatlarının seyri, döngünün aşamasına dair faaliyet raporlarında izlenebilecek göstergelerdir.
İkisini ayırmak
| Mevsimsellik | Döngüsellik | |
|---|---|---|
| Süre | Yıl içinde, düzenli | Birkaç yıl, düzensiz |
| Kaynağı | Takvim, iklim, tatiller | Ekonomi, emtia fiyatları, sektör kapasitesi |
| Kıyas | Geçen yılın aynı çeyreği, TTM | Tam döngü ortalaması |
| Tahmin edilebilirlik | Yüksek | Düşük |
Bazı şirketlerde ikisi birlikte görülür: bir otomotiv yan sanayi şirketi hem yıl içinde tatil dönemlerine bağlı üretim duruşları yaşar hem de otomotiv pazarının yıllara yayılan döngüsünden etkilenir. Grafiko'daki son dört çeyrek toplamları mevsimselliği düzleştirir; döngüsellik ise ancak uzun bir dönemin serisine bakıldığında görünür.